รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

          การบีบน้ำนมแล้วนมแม่พุ่ง เป็นลักษณะอย่างหนึ่งที่สื่อว่านมแม่น่าจะเพียงพอ นอกจากนี้ การให้ลูกดูดนมข้างหนึ่งแล้วเต้านมอีกข้างมีน้ำนมไหล ก็แสดงว่าน้ำนมแม่น่าจะมีเพียงพอเช่นกัน

รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

               การดูดนมของทารกจะดูดนมเป็นจังหวะ สลับกับการมีช่วงที่พัก หากทารกดูดนมแล้วหลับอาจต้องมีการกระตุ้นโดยการบีบเต้านมเพื่อกระตุ้นน้ำนมให้น้ำนมไหลเข้าไปในปากทารกซึ่งจะกระตุ้นให้ทารกดูดนมต่อหรืออาจกระตุ้นโดยใช้นิ้วสะกิดบริเวณที่ริมฝีปากด้านข้างให้ทารกกลับมาดูดนมต่อก็สามารถทำได้ ทารกที่คลอดก่อนกำหนดมักมีปัญหาเรื่องการดูดนมแล้วหลับ ไม่ค่อยดูดนมต่อเนื่อง การกระตุ้นที่เหมาะสมจะทำให้ทารกกินนมได้เพียงพอ ปัองกันทารกน้ำหนักลดมาก นอกจากนี้ การสอนให้มารดาจัดท่าให้เหมาะสมยังมีความจำเป็น เพื่อป้องกันการเจ็บหัวนมและภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงอื่น ๆ ที่อาจตามมาได้แก่ เต้านมอักเสบ และฝีที่เต้านม

รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

          บางครั้งแม่ให้นมลูก แล้วลูกร้องกินนมบ่อย ทำให้แม่เข้าใจว่าน้ำนมแม่ไม่เพียงพอ ทั้ง ๆ ที่ปัญหาที่พบได้บ่อยกว่า คือ แม่ให้ลูกกินนมเฉพาะนมส่วนหน้าที่มีส่วนประกอบของน้ำมาก ลูกกินนมแล้วมักจะหิวบ่อย ซึ่งพบในมารดาที่ให้ลูกกินนมสลับเต้าไปมา โดยไม่ให้ลูกกินนมจากเต้าเดียวให้เกลี้ยงเต้าก่อน การกินนมให้เกลี้ยงเต้าจะทำให้ลูกได้กินนมส่วนหลังที่ประกอบด้วยไขมันปริมาณที่สูง ลูกกินนมแล้วจะอิ่มนาน หลับได้ดีและไม่หิวบ่อย

 รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

                การใช้ยาระงับความรู้สึกและยาแก้ปวดในระหว่างการผ่าตัดคลอด มักมีความวิตกกังวลเกี่ยวกับผลของยาที่อาจมีผลเสียต่อทารกต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ อย่างไรก็ตาม ยาที่มักใช้ในระหว่างการผ่าตัดมักออกฤทธิ์สั้น จึงไม่มีผลเสียต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่¹บุคลากรทางการแพทย์ควรส่งเสริมให้มารดานำทารกเข้าเต้าได้ หากมารดารู้สึกตัวได้ดี ซึ่งโดยทั่วไปการผ่าตัดคลอด หากไม่มีภาวะฉุกเฉินหรือเร่งด่วน มักจะใช้การระงับความรู้สึกโดยการฉีดยาเข้าไขสันหลัง ซึ่งหลังคลอดมารดามักยังรู้สึกตัวดีหรือฟื้นตัวได้เร็ว การให้มารดาให้นมแก่ทารกสามารถให้ได้ตั้งแต่ในระหว่างการผ่าตัดหรือหลังคลอดทันที ในระหว่างการผ่าตัดคลอดยาที่ใช้ระงับปวดโดยฉีดเข้าไขสันหลังมีหลายตัว มีการศึกษาระหว่างการใช้ยา tapentadol และ oxycodone ในการระงับการปวดโดยฉีดเข้าไขสันหลังพบว่า ยาทั้งสองตัวลดอาการปวดได้ไม่แตกต่างกันและมีผลข้างเคียงจากยาคล้ายคลึงกัน² ซึ่งสามารถให้นมทารกได้ทันทีหากมารดารู้สึกตัวดี โดยการเริ่มต้นการให้ลูกกินนมแม่ได้เร็วจะมีผลดีต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่

เอกสารอ้างอิง

1. Fischer A, Ortner C, Hartmann T, Jochberger S, Klein KU. [Which medications are safe while breastfeeding? : A synopsis for the anesthetist, obstetrician and pediatrician]. Wien Med Wochenschr 2019;169:45-55.
2. Ffrench-O’Carroll R, Steinhaeuser H, Duff S, et al. A randomized controlled trial comparing tapentadol with oxycodone in non-breastfeeding women post elective cesarean section. Curr Med Res Opin 2019;35:975-81.

 รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

                หัวนมบอดเป็นปัญหาอย่างหนึ่งที่อาจทำให้การเข้าเต้าของทารกมีความยากลำบาก ทารกอ้าปากอมหัวนมได้ไม่ดี ทำให้การดูดนมของทารกเกิดขึ้นอย่างไม่เหมาะสม ทารกหงุดหงิด ร้องไห้ และอาจเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้มารดาหยุดให้นมลูกก่อนเวลาอันควร การแก้ไขปัญหาหัวนมบอดนั้น มีหลายวิธีขึ้นอยู่กับความรุนแรงของภาวะหัวนมบอดและระยะเวลาที่พบว่ามารดามีหัวนมบอด โดยทั่วไปแนะนำให้มารดาที่ทราบว่าตนเองตั้งครรภ์รีบมาฝากครรภ์ทันที ในระหว่างการฝากครรภ์จะมีการซักประวัติ ตรวจร่างกาย ซึ่งรวมทั้งการตรวจเต้านม หากพบว่า มารดามีหัวนมบอด การแก้ไขด้วยเวลาการใช้นิ้วดึงหัวนมด้วยวิธีของ Hoffman โดยทำการดึงหัวนมขึ้นวันละสองครั้งในระหว่างการอาบน้ำ อาจใช้ nipple puller หรือใช้ syringe nipple puller ก็เป็นวิธีที่ใช้ในการช่วยให้หัวนมบอดดีขึ้นได้ อย่างไรก็ตาม การแก้ไขหัวนมบอดที่ใช้นิ้วมือช่วยดึงหัวนมหรือใช้ที่ดึงหัวนมมักจะได้ผลในหัวนมบอดที่มีความรุนแรงระดับ 1 หรือระดับ 2 ซึ่งความรุนแรงของหัวนมบอดมักแบ่งระดับเป็น 3 ระดับ โดยหัวนมบอดที่มีความรุนแรงระดับที่ 1 เมื่อใช้นิ้วมือกระตุ้นหัวนมและดึงขึ้นแล้ว หัวนมจะตั้งขึ้นมาได้ในระยะเวลาหนึ่งแล้วจึงยุบกลับไปในตำแหน่งเดิม หัวนมบอดที่มีความรุนแรงระดับที่ 2 หัวนมจะตั้งขึ้น เมื่อใช้นิ้วมือกระตุ้นหัวนมและดึงขึ้น แต่หัวนมจะยุบกลับตำแหน่งเดิมทันทีหยุดการกระตุ้น และหัวนมบอดระดับที่ 3 หัวนมจะไม่ตั้งขึ้นเลยหลังจากการกระตุ้นหัวนมหรือใช้นิ้วมือพยายามจะดึงขึ้น นอกจากนี้ ในหัวนมบอดที่มีความรุนแรงในระดับที่ 1 และ 2 ยังมีรายงานว่าการผ่าตัดแบบแผลเล็กและเข้าไปตัดพังผืดที่ยึดหัวนมไว้ (Modified inverted nipple correction) ก็ได้ผลดีในการที่มารดาจะให้นมลูกและไม่พบภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง¹ ดังนั้น สำหรับหัวนมบอดที่มีความรุนแรงระดับที่ 3 การทำความผ่าตัดต้องระมัดระวังความเสี่ยงจากการผ่าตัดที่อาจจะไปตัดหรือทำลายท่อน้ำนม ทางเลือกของการรักษาอาจใช้ nipple shield ช่วยให้ทารกเข้าเต้าได้ดีขึ้นหรือจะเลือกที่จะใช้การบีบนมและป้อนนมด้วยถ้วยก่อน จนกระทั่งทารกโตขึ้น เข้าเต้าได้ดีขึ้น เนื่องจากการอ้าปากอมลานนมได้ลึกขึ้น ซึ่งวิธีทางเลือกเหล่านี้ยังใช้ในมารดาที่พบหัวนมบอดในขณะหลังคลอดแล้วหรือมารดาที่ไม่ได้รับการแนะนำการช่วยแก้ไขหัวนมบอดตั้งแต่ในระยะฝากครรภ์ จะเห็นว่า ทางเลือกในการดูแลรักษาหัวนมบอดเพื่อช่วยในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่มีหลายวิธี ซึ่งบุคลากรทางการแพทย์ควรทำความเข้าใจเพื่อสามารถจะให้คำแนะนำให้แก่มารดาและครอบครัวได้อย่างเหมาะสม

เอกสารอ้างอิง

1. Feng R, Li W, Yu B, Zhou Y. A Modified Inverted Nipple Correction Technique That Preserves Breastfeeding. Aesthet Surg J 2019;39:NP165-NP75.