รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

? ? ? ? ? ? ? ? ?นอกจากการตรวจร่างกายของมารดาและทารกแล้ว ควรมีการสังเกตมารดาขณะให้นมบุตร และระหว่างการบีบน้ำนมด้วยมือหรือปั๊มนมด้วย เพื่อตรวจดูกระบวนการระหว่างการให้นมลูก การบีบน้ำนม และลักษณะของน้ำนม รายละเอียด ได้แก่

• การจัดท่าการให้นมลูกของมารดา
• ท่าและพฤติกรรมของทารกระหว่างการให้นม
• การเข้าเต้าที่ถูกต้อง โดยทารกอ้าปากกว้าง อมหัวนมและลานนมลึก ริมฝีปากบานออก
• ลักษณะและรูปแบบของการดูดนมของทารก หรือทารกมีอาการง่วงหลับ
• ลักษณะและสีของหัวนมหลังการดูดนม

หากสังเกตมารดาบีบน้ำนมด้วยมือหรือปั๊มนม มีรายละเอียด ดังนี้

• ดูท่าทางและวิธีการบีบน้ำนมด้วยมือ
• ดูการใช้เครื่องมือหรืออุปกรณ์ในการปั๊มนมได้เหมาะสมหรือไม่ ตรวจดูขนาดของที่ประกบหัวนม ขนาดของท่อดูด แรงดูด ระยะของรอบต่อนาที
• หากมีการให้ที่ป้องกันหัวนม ควรตรวจดูว่ามีการเลือกใช้อย่างเหมาะสมหรือไม่

เอกสารอ้างอิง

1. Berens P, Eglash A, Malloy M, Steube AM. ABM Clinical Protocol #26: Persistent Pain with Breastfeeding. Breastfeed Med 2016;11:46-53.

รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

? ? ? ? ? ? ? การตรวจประเมินทารก หลักที่สำคัญคือ การประเมินส่วนต่างๆ ของทารกที่จะใช้ในการเข้าเต้าและดุดนม ได้แก่ อวัยวะในช่องปาก ความสมดุลย์ของกล้ามเนื้อและการทำงานที่สอดคล้องกันของระบบประสาท รวมทั้งอุปสรรคที่ขัดขวางการดูดและกินนมแม่ รายละเอียด ได้แก่

• ตรวจความสมมาตรของศีรษะทารกและใบหน้า ลักษณะของขากรรไกร ตาและหู
• ลักษณะและกายวิภาคในช่องปาก ตรวจฝ้าในปากทารก ตรวจผังพืดใต้ลิ้น ตรวจดูความสมบูรณ์ของเพดานอ่อน และการมีเพดานโหว่
• ตรวจดูทางเดินหายใจ รวมทั้งอาการคัดจมูก
• ตรวจดูการเคลื่อนไหวของศีรษะและลำคอ
• ตรวจดูการตึงตัวของกล้ามเนื้อ
• ตรวจดูความผิดปกติทางระบบประสาทของทารก

เอกสารอ้างอิง

1. Berens P, Eglash A, Malloy M, Steube AM. ABM Clinical Protocol #26: Persistent Pain with Breastfeeding. Breastfeed Med 2016;11:46-53.

รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

??????????????? หลังจากการซักประวัติมารดา ประวัติทารก ประวัติการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ และประวัติการเจ็บหัวนมแล้ว บุคลากรทางการแพทย์ควรตรวจร่างกายของมารดาและทารก เพื่อจะทำให้ได้ข้อมูลมาสนับสนุนและช่วยในการวินิจฉัยแยกโรค รายละเอียดของการตรวจร่างกายมีดังนี้

??????????????? การตรวจร่างกายมารดา

• การตรวจร่างกายทั่วไป
• การตรวจประเมินหัวนม โดยตรวจสีของหัวนม ผื่น ความไวต่อความเย็น แสงและการสัมผัส รอยถลอก รอยแตก น้ำเหลืองหรือหนองที่ไหลออกมา และความสมบูรณ์ของผิวหนังที่หัวนม
• การตรวจเต้านม โดยตรวจดูการกดเจ็บ ก้อนที่เต้านม และตรวจเต้านมโดยการกดตื้นและกดลึก
• บีบน้ำนมด้วยมือ เพื่อประเมินการเจ็บเต้านม หัวนม และลักษณะของน้ำนม
• ประเมินอารมณ์มารดา รวมทั้งหากสงสัยภาวะซึมเศร้า ควรตรวจเพิ่มเติมโดยใช้แบบทดสอบภาวะซึมเศร้า (Edinburgh Postnatal Depression Scale)

? ? ? ? ? ? ? ?จะเห็นว่า นอกจากการตรวจทางด้านร่างกายของมารดาแล้ว ยังต้องให้ความสำคัญกับการใส่ใจสภาพจิตใจและอารมณ์ของมารดาด้วย

เอกสารอ้างอิง

1. Berens P, Eglash A, Malloy M, Steube AM. ABM Clinical Protocol #26: Persistent Pain with Breastfeeding. Breastfeed Med 2016;11:46-53.

รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

??????????? เมื่อมารดามีอาการเจ็บหัวนม การซักประวัติทารก ควรมีรายละเอียดของการซักประวัติ ดังนี้¹

• การบาดเจ็บจากการคลอดหรือความผิดปกติจากการตรวจร่างกาย
• อายุปัจจุบันของทารกและอายุครรภ์ขณะคลอด
• น้ำหนักขณะคลอด การเพิ่มขึ้นของน้ำหนัก และสุขภาพโดยทั่วไป
• พฤติกรรมของทารกที่แสดงออกขณะอยู่ที่เต้านม ได้แก่ ดึง ดิ้น หรือกัดหัวนม หายใจถี่ หรือง่วงหลับมากเกินไป
• กระสับกระส่าย
• อาการทางด้านกระเพาะและลำไส้ ได้แก่ อาการแหวะนม อาการถ่ายมีมูกหรือมีเลือด
• โรคประจำตัว
• ประวัติการวินิจฉัยภาวะลิ้นติด และประวัติการผ่าตัดรักษา
• ประวัติการใช้ยา

เอกสารอ้างอิง

1. Berens P, Eglash A, Malloy M, Steube AM. ABM Clinical Protocol #26: Persistent Pain with Breastfeeding. Breastfeed Med 2016;11:46-53.

รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

??????????? เมื่อมารดามีอาการเจ็บหัวนม การซักประวัติมารดา ควรมีรายละเอียดของการซักประวัติ ดังนี้¹

• ประวัติภาวะแทรกซ้อนระหว่างการตั้งครรภ์และการคลอด
• โรคประจำตัวอื่นๆ รวมทั้งประวัติอาการไวต่ออากาศเย็น อาการผิวหนังอักเสบ การติดเชื้อรา หรือประวัติภาวะลิ้นติดในครอบครัว
• ประวัติการผ่าตัดเต้านมและเหตุผลในการผ่าตัด
• ประวัติการใช้ยา
• ประวัติภูมิแพ้
• ประวัติอาการซึมเศร้า หรือภาวะวิตกกังวล
• ประวัติการเป็นงูสวัดหรือเริมที่หัวนมหรือบริเวณเต้านม
• ประวัติการเคยมีการติดเชื้อที่เต้านม

เอกสารอ้างอิง

1. Berens P, Eglash A, Malloy M, Steube AM. ABM Clinical Protocol #26: Persistent Pain with Breastfeeding. Breastfeed Med 2016;11:46-53.