รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์
? ? ? ? ? ? อาการของตึงคัดเต้านม มักจะพบในช่วง 2-3 วันหลังคลอด เมื่อน้ำนมเริ่มมา การไหลเวียนของเลือดจะมาเลี้ยงเต้านมมากขึ้นพร้อมกันกับการสร้างน้ำนมเพิ่มขึ้น เต้านมจะรู้สึกอุ่น ตึง และหนัก ลักษณะนี้จะเป็นลักษณะปกติ เพื่อลดการตึงคัด มารดาควรให้ทารกดูดนมบ่อยๆ และประคบเย็นที่เต้านมระหว่างมื้อของการให้นม เมื่อผ่านไปสองถึงสามวัน น้ำนมจะผลิตตามความต้องการของทารก
การตึงคัดเต้านม หากน้ำนมไม่ได้ถูกดูดหรือบีบออก น้ำนม เลือด และน้ำเหลืองจะคั่งอยู่ในเต้านม ทำให้การไหลของนมไม่ดีจากการบวมหรือบวมน้ำ เต้านมก็จะรู้สึกร้อน แข็ง และปวด ซึ่งจะมองดูตึงและเป็นประกาย หัวนมก็อาจจะยึดตึงและแบนราบลง ทำให้ยากในการที่ทารกจะอ้าปากอมหัวนมและลานนม? จนทำให้เกิดอาการเจ็บหัวนมได้ หากอาการตึงคัดยังเป็นอยู่อย่างต่อเนื่อง กลไกของปฏิกิริยาตอบกลับจะลดการสร้างน้ำนมลง
สาเหตุของการตึงคัดเต้านม อาจรวมถึงการเริ่มต้นการให้นมลูกหลังทารกเกิดช้า การเข้าเต้าไม่ดี ทำให้การดูดนมออกจากเต้านมไม่มีประสิทธิภาพ การให้นมในแต่ละครั้งสั้นเกินไป ห่างเกินไป และอาจจะไม่ได้ให้นมในช่วงกลางคืน1
หนังสืออ้างอิง
Chapman DJ. Evaluating the evidence: is there an effective treatment for breast engorgement? J Hum Lact 2011;27:82-3.
รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์
??????????? การตรวจเต้านมด้วยตนเอง มารดาควรตรวจเต้านมทุกวันในขณะที่อาบน้ำ การตรวจเต้านมขณะมารดายังเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ควรให้นมให้เต้านมลดการคัดตึงลงก่อน หากในรายที่มีประจำเดือนมาแล้ว ควรตรวจเต้านมในวันที่ 5-7 หลังมีประจำเดือน ในกรณีที่พบคลำได้ก้อน ขณะให้นมลูก ส่วนใหญ่จะเป็นก้อนจากน้ำนมขังซึ่งจะหายไปเอง หากสงสัยควรปรึกษาแพทย์ ซึ่งบุคลากรทางการแพทย์ควรกระตุ้นให้มารดาตรวจเต้านมด้วยตนเองหลังคลอด1
หนังสืออ้างอิง
Strelnick EG. Postpartum care: an opportunity to reinforce breast self-examination. MCN Am J Matern Child Nurs 1982;7:249-52.
รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์
? ? ? ? ? ? ? หลังคลอดมารดาจะมีการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน อาจมีอาการเสียใจ ร้องไห้โดยไม่สมเหตุสมผล และไม่สามารถรับได้กับการต้องนำลูกมาเลี้ยง สิ่งเหล่านี้ต้องการการเอาใจใส่จากสามีและครอบครัว สนับสนุน ช่วยเหลือในด้านต่างๆ รวมทั้งการดูแลลูก อาการเหล่านี้มักค่อยๆ ดีขึ้นและหายเองโดยไม่ต้องใช้ยา หากอาการเป็นอยู่นานกว่า 2 สัปดาห์ ควรปรึกษาแพทย์ สำหรับการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่จะมีผลดีต่อภาวะซึมเศร้าหลังคลอด โดยพบว่าการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวช่วยลดภาวะซึมเศร้าหลังคลอดได้1-3
หนังสืออ้างอิง
Figueiredo B, Canario C, Field T. Breastfeeding is negatively affected by prenatal depression and reduces postpartum depression. Psychol Med 2014;44:927-36.
Tashakori A, Behbahani AZ, Irani RD. Comparison Of Prevalence Of Postpartum Depression Symptoms Between Breastfeeding Mothers And Non-breastfeeding Mothers. Iran J Psychiatry 2012;7:61-5.
Mawson AR, Xueyuan W. Breastfeeding, retinoids, and postpartum depression: a new theory. J Affect Disord 2013;150:1129-35.
รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์
? ? ? ? ? ? ?หลังคลอดเมื่ออาการปวดแผลลดลง มารดาสามารถบริหารกล้ามเนื้อช่องคลอดได้ เพื่อช่วยให้กล้ามเนื้อกระชับขึ้น ลดภาวะกระบังลมหย่อน1
หนังสืออ้างอิง
Davies GA, Wolfe LA, Mottola MF, et al. Exercise in pregnancy and the postpartum period. J Obstet Gynaecol Can 2003;25:516-29.
รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์
??????????? หลังคลอดมารดาจะมีน้ำคาวปลา การเริ่มการมีเพศสัมพันธ์สามารถทำได้เมื่อน้ำคาวปลาลดลงไม่มีสีน้ำตาลและมารดาไม่มีอาการปวดแผล ในคนไทยซึ่งมีความเชื่อเรื่องการงดการมีเพศสัมพันธ์หลังคลอด1
การคุมกำเนิด ควรหลีกเลี่ยงการใช้วิธีคุมกำเนิดที่ใช้ฮอร์โมนในระยะแรกหลังคลอดในมารดาที่เลี้ยงลูกด้วยนมแม่ เนื่องจากอาจกระทบต่อการสร้างและปริมาณน้ำนม แต่หากน้ำนมมาดีแล้ว การใช้การคุมกำเนิดที่ใช้ฮอร์โมนมีผลกระทบน้อย
หนังสืออ้างอิง
Kaewsarn P, Moyle W, Creedy D. Traditional postpartum practices among Thai women. J Adv Nurs 2003;41:358-66.
เรื่องนำทาง
แหล่งความรู้ เกี่ยวกับสูติ-นรีเวช (Obstetrics-Gynecology)
