รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

                 ในสมัยโบราณ การที่จะให้สตรีเว้นระยะของการมีบุตรสามารถทำได้โดยการให้ลูกกินนมแม่ ซึ่งต่อมาเมื่อมีการศึกษาวิจัยเพิ่มขึ้น พบว่าการให้ลูกกินนมแม่จะช่วยในคุมกำเนิด โดยเหตุผลที่ช่วยในการคุมกำเนิดอธิบายจากการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่จะช่วยชะลอการตกไข่และการมีประจำเดือน¹ จึงมีการเรียกวิธีการคุมกำเนิดนี้ว่า “วิธีการคุมกำเนิดโดยการให้นมลูก (Lactation Amenorrhea Method; LAM)” ซึ่งจากการศึกษาพบว่าสามารถช่วยให้มารดาเว้นระยะการมีบุตรได้ โดยประสิทธิภาพของวิธีการคุมกำเนิดโดยการให้นมลูกจะสูงถึงร้อยละ 98 ในการป้องกันการตั้งครรภ์² โดยมีข้อสังเกตที่จำเป็นต้องมีในการเลือกวิธีการคุมกำเนิดวิธีนี้ 3 ข้อ ได้แก่

         ประการที่หนึ่งคือ มารดาต้องไม่มีประจำเดือน

          ประการที่สอง มารดาต้องเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวทั้งกลางวันและกลางคืน และไม่เว้นช่วงการให้นมลูกที่นานเกินไป

          ประการที่สาม คือ ใช้ได้ในหกเดือนแรกหลังคลอด

          หากมารดาพบว่าไม่สามารถปฏิบัติตามเงื่อนไข 3 ประการได้ ประสิทธิภาพของการคุมกำเนิดจะลดลง³ มารดาควรคุมกำเนิดด้วยวิธีการคุมกำเนิดอื่นเพิ่มเติมด้วยเพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในป้องกันการตั้งครรภ์⁴ ซึ่งปัจจุบันอัตราการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวในช่วงหกเดือนแรกหลังคลอดในประเทศไทยพบร้อยละ 23 การนำวิธีการคุมกำเนิดโดยการให้นมลูกไปใช้ในช่วงหกเดือนแรกจะช่วยลดการใช้ยาเพื่อคุมกำเนิด อย่างไรก็ตาม ควรให้คำปรึกษามารดาถึงเงื่อนไขการปฏิบัติที่เหมาะสม เนื่องจากมารดายังขาดความรู้และความเข้าใจว่า การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวในช่วงหกเดือนแรกเป็นวิธีการหนึ่งที่ใช้ในการคุมกำเนิดได้⁵ การรณรงค์ในเรื่องนี้อาจช่วยอัตราการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวให้สูงขึ้น

เอกสารอ้างอิง

1. Gross BA, Burger H. Breastfeeding patterns and return to fertility in Australian women. Aust N Z J Obstet Gynaecol 2002;42:148-54.
2. Fabic MS, Choi Y. Assessing the quality of data regarding use of the lactational amenorrhea method. Stud Fam Plann 2013;44:205-21.
3. Turk R, Terzioglu F, Eroglu K. The use of lactational amenorrhea as a method of family planning in eastern Turkey and influential factors. J Midwifery Womens Health 2010;55:e1-7.
4. Shaaban OM, Hassen SG, Nour SA, Kames MA, Yones EM. Emergency contraceptive pills as a backup for lactational amenorrhea method (LAM) of contraception: a randomized controlled trial. Contraception 2013;87:363-9.
5. Ozsoy S, Aksu H, Akdolun Balkaya N, Demirsoy Horta G. Knowledge and Opinions of Postpartum Mothers About the Lactational Amenorrhea Method: The Turkish Experience. Breastfeed Med 2018;13:70-4.

                รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

              มะเร็งเต้านมเป็นมะเร็งที่พบได้บ่อยที่สุดในสตรี และเป็นต้นเหตุที่ทำให้เกิดการเสียชีวิตได้ การที่มารดาให้ลูกกินนมแม่ช่วยลดการเกิดมะเร็งเต้านมได้ มีคำอธิบายถึงกลไกที่ช่วยลดการเกิดมะเร็งเต้านม¹  ดังนี้

• เกิดจากการที่ขณะมารดาเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ไม่มีการตกไข่ ทำให้ลดความโอกาสหรือระยะเวลาในการได้รับฮอร์โมนเพศของสตรีลง
• เกิดจากการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของเต้านมที่พัฒนาไปสู่ระยะที่สมบูรณ์ในขณะที่ให้นมแม่
• เกิดจากการลดการได้รับสารพิษจำพวก organochlorine ในระหว่างที่มารดาให้นมแม่
• เกิดจากการเปลี่ยนแปลงในการแสดงออกของ growth factor เบต้าที่มีผลในการต่อต้านเซลล์มะเร็ง

                จากงานวิจัยที่เป็นการวิเคราะห์อภิมาน (meta-analysis) พบว่า การให้ลูกนมกินนมแม่ช่วยลดมะเร็งเต้านมได้ โดยมารดาเคยให้ลูกกินนมแม่ช่วยลดการเกิดมะเร็งเต้านมได้ถึงราวร้อยละ 10-15 ขณะที่มารดาที่ให้ลูกกินนมแม่อย่างเดียวช่วยลดการเกิดมะเร็งเต้านมได้ราวร้อยละ 28-50^1,2 ซึ่งระยะเวลาที่ให้นมลูกยิ่งนานยิ่งลดความเสี่ยงของการเกิดมะเร็งเต้านมมากขึ้น โดยบางรายงานพบว่าหากมารดาที่เลี้ยงลูกด้วยนมแม่นานมากกว่าหกเดือนจะช่วยป้องกันการเกิดมะเร็งเต้านมได้ดีกว่า^3,4 อย่างไรก็ตาม ในมารดาที่เคยให้นมลูกไม่ว่าจะมากน้อยเพียงใดก็มีผลในการป้องกันมะเร็งเต้านมได้² 

เอกสารอ้างอิง

1. Zhou Y, Chen J, Li Q, Huang W, Lan H, Jiang H. Association between breastfeeding and breast cancer risk: evidence from a meta-analysis. Breastfeed Med 2015;10:175-82.
2. Unar-Munguia M, Torres-Mejia G, Colchero MA, Gonzalez de Cosio T. Breastfeeding Mode and Risk of Breast Cancer: A Dose-Response Meta-Analysis. J Hum Lact 2017;33:422-34.
3. Gonzalez-Jimenez E, Garcia PA, Aguilar MJ, Padilla CA, Alvarez J. Breastfeeding and the prevention of breast cancer: a retrospective review of clinical histories. J Clin Nurs 2014;23:2397-403.
4. Nagata C, Mizoue T, Tanaka K, et al. Breastfeeding and breast cancer risk: an evaluation based on a systematic review of epidemiologic evidence among the Japanese population. Jpn J Clin Oncol 2012;42:124-30.

รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

            ไทรอยด์เป็นต่อมที่สร้างฮอร์โมนที่ทำหน้าที่ควบคุมการเผาพลาญพลังงานในร่างกาย และยังมีหน้าที่อื่นร่วมด้วย ต่อมไทรอยด์จะอยู่คอ ซึ่งจะสังเกตว่ามีการเคลื่อนขึ้นลงตามการกลืน เมื่อเกิดความผิดปกติของเซลล์ที่มีการเจริญเติบโตขึ้นอย่างรวดเร็วในต่อมไทรอยด์ และเปลี่ยนแปลงไปมะเร็ง อาการที่ตรวจพบคือ การคลำได้ก้อนที่คอบริเวณตำแหน่งของต่อมไทรอยด์ อาจมีอาการเสียงแหบ หายใจหรือกลืนลำบาก และเจ็บที่ลำคอได้ มะเร็งไทรอยด์พบในผู้หญิงบ่อยกว่าในผู้ชายถึง 3 เท่า การที่มารดาเคยเลี้ยงลูกด้วยนมแม่จะลดความเสี่ยงในการเกิดมะเร็งไทรอยด์ลงร้อยละ 9 และการเพิ่มการให้ลูกกินนมแม่ทุกหนึ่งเดือนจะลดความเสี่ยงในการเกิดมะเร็งไทรอยด์เพิ่มขึ้นร้อยละ 4¹

เอกสารอ้างอิง

1. Yi X, Zhu J, Zhu X, Liu GJ, Wu L. Breastfeeding and thyroid cancer risk in women: A dose-response meta-analysis of epidemiological studies. Clin Nutr 2016;35:1039-46.

รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

                มะเร็งรังไข่นั้นแม้ไม่ได้เป็นมะเร็งที่พบบ่อยที่สุดในสตรี แต่มะเร็งรังไข่ก็ยังพบเป็นหนึ่งในห้าของมะเร็งที่พบบ่อยในสตรี ซึ่งเมื่อตรวจพบว่าเป็นมะเร็งรังไข่ ส่วนใหญ่ต้องทำการผ่าตัดทั้งมดลูกและรังไข่ออก ซึ่งมีผลต่อการเจริญพันธุ์และสภาพจิตใจของสตรีเป็นอย่างมาก เนื่องจากเมื่อผ่าตัดรังไข่ออกไปแล้วสตรีจะเข้าสู่วัยทองหากยังมีอายุน้อย หนึ่งในวิธีป้องกันลดการเกิดมะเร็งรังไข่ในสตรี คือ การมีบุตรและให้บุตรกินนมแม่ มีการศึกษาพบว่ามารดาที่เลี้ยงลูกด้วยนมแม่จะลดความเสี่ยงในการเกิดมะเร็งรังไข่ลงร้อยละ 30 เมื่อเทียบกับมารดาที่ไม่ได้เลี้ยงลูกด้วยนมแม่¹ และยิ่งระยะเวลาที่ให้นมแม่นานจะสัมพันธ์กับการลดความเสี่ยงในการเกิดมะเร็งรังไข่ได้มากขึ้น^1,2

เอกสารอ้างอิง

1. Li DP, Du C, Zhang ZM, et al. Breastfeeding and Ovarian Cancer Risk: a Systematic Review and Meta-analysis of 40 Epidemiological Studies. Asian Pac J Cancer Prev 2014;15:4829-37.
2. Luan NN, Wu QJ, Gong TT, Vogtmann E, Wang YL, Lin B. Breastfeeding and ovarian cancer risk: a meta-analysis of epidemiologic studies. Am J Clin Nutr 2013;98:1020-31.

รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

                  โรคหลอดเลือดสมอง ได้แก่ กลุ่มโรคที่เกิดจากเส้นเลือดในสมองแตก และเส้นเลือดในสมองอุดตันทำให้สมองขาดเลือด ซึ่งจะทำให้เกิดอัมพฤกษ์และอัมพาตที่ส่งผลทำให้เกิดความพิการหรือลดคุณภาพชีวิต โรคเหล่านี้พบมากขึ้นในปัจจุบันเช่นเดียวกับโรคหัวใจและมีปัจจัยเสี่ยงที่คล้ายคลึงกัน มีการศึกษาพบว่า การที่มารดาให้ลูกกินนมแม่จะช่วยลดการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง (stroke) ได้ โดยมารดาที่เลี้ยงลูกด้วยนมแม่จะลดความเสี่ยงในการเกิดโรคหลอดเลือดสมองร้อยละ 23 เมื่อเข้าสู่วัยหลังหมดประจำเดือน¹ นอกจากนี้ ยิ่งมีการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่นาน จะยิ่งลดความเสี่ยงในการเกิดโรคหลอดเลือดสมองมากขึ้น

เอกสารอ้างอิง

1. Jacobson LT, Hade EM, Collins TC, et al. Breastfeeding History and Risk of Stroke Among Parous Postmenopausal Women in the Women’s Health Initiative. J Am Heart Assoc 2018;7:e008739.