รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

                     กลไกในการคลอดและการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่จะมีความสัมพันธ์กับฮอร์โมนออกซิโตซิน ซึ่งจะสร้างจากสมองในส่วนไฮโปธาลามัสที่มีเปลี่ยนแปลงการตอบสนองต่อความรู้สึกต่าง ๆ ดังนั้น เมื่อมารดามีความเครียดจะมีการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนที่จะตอบสนองต่อความเครียดรวมทั้งออกซิโตซิน โดยมีการพบว่า สตรีที่มีความเครียดในช่วงไตรมาสแรกของการตั้งครรภ์จะมีความเสี่ยงสูงในการเกิดภาวะน้ำนมมาช้า ซึ่งการที่น้ำนมมาช้าจะสัมพันธ์การการหยุดเลี้ยงลูกด้วยนมแม่¹ และยังพบว่าการที่มารดามีความเครียดในระหว่างการคลอดจะมีผลลบต่อการเข้าเต้า พฤติกรรมการดูดนมของทารก และการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ด้วย² ดังนั้น กระบวนการที่ให้คำปรึกษาโดยเตรียมมารดาให้มีความพร้อมในการที่คลอดและเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ จะช่วยลดความเครียดของมารดา ซึ่งจะเป็นการสนับสนุนการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ไปในตัวด้วย

เอกสารอ้างอิง

1. Zhu P, Hao J, Jiang X, Huang K, Tao F. New insight into onset of lactation: mediating the negative effect of multiple perinatal biopsychosocial stress on breastfeeding duration. Breastfeed Med 2013;8:151-8.
2. Karakoyunlu O, Ejder Apay S, Gurol A. The effect of pain, stress, and cortisol during labor on breastfeeding success. Dev Psychobiol 2019.

รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

               ด้วยธรรมเนียมปฏิบัติและความเชื่อดั้งเดิมที่ลึก ๆ อยู่ในวัฒนธรรมหรือสังคมไทย เชื่อว่ายังมีความคิดเห็นว่า การให้นมแม่ควรให้ในที่ที่เป็นส่วนตัว และการให้นมแม่ในที่สาธารณะเป็นเรื่องที่น่าอายหรือน่าตำหนิ ขณะที่ในสังคมประเทศตะวันตกยอมรับการให้นมแม่ในที่สาธารณะ โดยถือว่าการให้นมแม่เป็นเรื่องธรรมชาติ ซึ่งไม่ควรมีการจำกัดการให้นมแม่ ไม่ว่าแม่จะอยู่ในที่สาธารณะหรือไม่ ซึ่งการที่สังคมยอมรับการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในที่สาธารณะจะเป็นเหมือนการเปิดโอกาสที่จะให้อิสระแก่มารดาที่จะสามารถที่จะทำกิจกรรมต่าง ๆ ที่เคยทำ เช่น การไปซื้อสินค้าในห้างสรรพสินค้า การไปกินอาหารนอกบ้าน การขึ้นรถประจำทางหรือรถไฟฟ้า โดยไม่ต้องเกิดความวิตกกังวล หรือความเครียดจากการจ้องมองอย่างตำหนิขณะที่มารดาให้นมลูก ซึ่งความรู้สึกกังวลใจและไม่ปลอดภัยในการให้นมลูกในที่สาธารณะนี้ จะมีผลลบต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่¹

แม้ว่าความเชื่อเกี่ยวกับการให้นมลูกว่าควรเป็นเรื่องส่วนตัว แต่หากลองดูความคิดเห็นของประชาชนในประเทศจีนที่เป็นประเทศในแถบเอเชียเหมือนกันจากการสำรวจออนไลน์จำนวน 2021 รายพบว่า ความคิดเห็นของผู้ตอบแบบสำรวจมากกว่าร้อยละ 80 เห็นว่าการให้นมแม่ในที่สาธารณะเป็นเรื่องที่เหมาะสมและไม่ถือว่าเป็นการผิดขนบธรรมเนียมใด ๆ ² สำหรับการสนับสนุนการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในประเทศไทยมีการรณรงค์ในทั้งสองทางคือ ส่วนหนึ่งเริ่มมีการให้ข่าวสารในสังคมเพื่อให้เกิดการยอมรับการให้นมแม่ในที่สาธารณะ กับอีกหนึ่งสร้างหรือสนับสนุนให้มารดามีสถานที่ให้นมแม่ในที่สาธารณะ เช่น มีมุมนมแม่ในสวนสาธารณะและห้างสรรพสินค้า กับเสนอวิธีที่จะลดความรู้สึกวิตกกังวลในการให้นมแม่ในที่สาธารณะ ได้แก่ มีการใช้เสื้อหรือมีผ้าคลุมสำหรับการให้นมแม่ อย่างไรก็ตาม การสำรวจความคิดเห็นของคนไทยเกี่ยวกับการให้นมแม่ในที่สาธารณะก็เป็นเรื่องที่น่าสนใจว่า “สังคมไทยยอมรับการให้นมแม่ในที่สาธารณะแล้วหรือยัง”

เอกสารอ้างอิง

1. Scott JA, Mostyn T. Women’s experiences of breastfeeding in a bottle-feeding culture. J Hum Lact 2003;19:270-7.
2. Zhao Y, Ouyang YQ, Redding SR. Attitudes of Chinese Adults to Breastfeeding in Public: A Web-Based Survey. Breastfeed Med 2017;12:316-21.

รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

            หากมารดาสามารถบีบน้ำนมด้วยมือได้ จะช่วยในการประเมินน้ำนมของมารดาและสามารถบีบเก็บน้ำนมด้วยมือ หากมีความจำเป็นต้องเก็บน้ำนมในกรณีที่ต้องมีการแยกจากทารกหรือมารดาต้องกลับไปทำงาน การบีบน้ำนมด้วยมือ ให้มารดาทำมือเป็นรูปตัว c กดนิ้วมือไปที่หน้าอกก่อนจากนั้นจึงบีบนิ้วมือเข้าหากัน วิธีนี้จะช่วยบีบไล่น้ำนมจากท่อน้ำนมให้ออกมาที่หัวนม โดยหากมารดามีน้ำนมมาก จะเห็นการพุ่งออกของน้ำนมแม่ขณะบีบน้ำนมได้ ในขณะเดียวกันที่มารดาบีบน้ำนมจากเต้านมข้่างหนึ่ง เต้านมอีกด้านหนึ่งก็อาจมีน้ำนมไหลได้เช่นกัน ซึ่งเรียกกลไกนี้ว่า กลไกน้ำนมพุ่ง หรือ กลไกออกซิโตซิน

    รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

          การให้นมลูกในท่าฟุตบอล ลักษณะของทารกจะอยู่ข้างลำตัวโดยแนบชิดติดกับคัวของมารดา ทำให้การอมหัวนมและลานนมทำได้ลึก เหมาะสำหรับมารดาที่มีเต้านมใหญ่ หรือทารกตัวเล็ก หรือในมารดาที่ผ่าตัดคลอด เพราะตัวทารกจะไม่ไปกดแผลผ่าตัด ทำให้มารดาไม่เจ็บแผลผ่าตัดในขณะให้นมลูก

รศ.นพ.ภาวิน พัวพรพงษ์

            การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่จะช่วยสร้างความรักความผูกพันระหว่างแม่กับลูก ซึ่งหากจะอธิบายถึงกลไกในการสร้างความรักความผูกพันจะผ่านการหลั่งฮอร์โมนออกซิโตซิน ซึ่งถือว่าเป็นฮอร์โมนแห่งความรักที่สร้างจากสมองส่วนไฮโปธาลามัสที่รับและแสดงการเปลี่ยนแปลงตามความรู้สึก ขณะที่ในทางกลับกัน ความผูกพันและสัญชาตญาณความเป็นแม่ก็มีผลดีต่อระยะเวลาการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในช่วงหนึ่งปีหลังคลอด¹ เนื่องจากความรักความผูกพันระหว่างแม่ลูก ก็จะช่วยให้มารดาสามารถผ่าฟันอุปสรรคต่าง ๆ ในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่จนมีระยะเวลาการเลี้ยงลูกที่ยาวนานขึ้น ดังนั้น ทั้งสองสิ่งนี้ เกิดขึ้นพร้อม ๆ กัน หากประคับประคองให้ไปด้วยกัน ก็จะเป็นผลดีต่อการดูแล เอาใจใส่ ลดการทอดทิ้งลูกและเป็นผลดีต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่

เอกสารอ้างอิง

1. Britton JR, Britton HL, Gronwaldt V. Breastfeeding, sensitivity, and attachment. Pediatrics 2006;118:e1436-43.